تثبیت هویت و آشفتگی هویت ………………………………………………………………………………………………….. 32
رشد هویت نوجوانی از دیدگاه اریکسون …………………………………………………………………………………….. 33
نظریه جیمز مارسیا …………………………………………………………………………………………………………………… 37
نظریه برزونسکی ………………………………………………………………………………………………………………………. 39
مدل برزونسکی …………………………………………………………………………………………………………………………. 40
فرایند هویت ……………………………………………………………………………………………………………………………… 40
محتوای هویت …………………………………………………………………………………………………………………………… 42
ساختار هویت : تعهد هویت ……………………………………………………………………………………………………….. 44
انواع سبک های پردازش هویت ………………………………………………………………………………………………….. 46
سبک هویت اطلاعاتی ……………………………………………………………………………………………………………….. 46
سبک هویت هنجاری ………………………………………………………………………………………………………………… 47
سبک هویت سردرگم/ اجتنابی ………………………………………………………………………………………………….. 47
رابطه بین سبک های پردازش هویت و پایگاه هویتی ………………………………………………………………….. 48
بحران هویت …………………………………………………………………………………………………………………………….. 50
رابطه هویت و ازدواج ( صمیمیت و دوستی ) ……………………………………………………………………………….. 52
خود پنداره و هویت ………………………………………………………………………………………………………………….. 53
هویت و جنس ………………………………………………………………………………………………………………………….. 53
گام اصلی در رشد هویت ……………………………………………………………………………………………………………. 54
عوامل موثر بر شکل گیری هویت ………………………………………………………………………………………………. 54
هویت در طول چرخه عمر …………………………………………………………………………………………………………. 57
تثبیت هویت …………………………………………………………………………………………………………………………… 58
تعریف دلبستگی ………………………………………………………………………………………………………………………. 59
نظریه های دلبستگی ………………………………………………………………………………………………………………… 60
نظریه یادگیری اجتماعی ……………………………………………………………………………………………………………. 61
نظریه های رفتارگرایی ……………………………………………………………………………………………………………….. 61
نظریه رفتار شناسی طبیعی ……………………………………………………………………………………………………….. 62
نظریه روانکاوان ………………………………………………………………………………………………………………………… 63
نظریه اینسورث ………………………………………………………………………………………………………………………… 65
نظریه بالبی ……………………………………………………………………………………………………………………………… 67
مراحل ایجاد وابستگی ……………………………………………………………………………………………………………… 72
علایم دلبستگی ……………………………………………………………………………………………………………………….. 73
ارزیابی دلبستگی ……………………………………………………………………………………………………………………… 74
طبقه بندی کیفیت دلبستگی نوزاد …………………………………………………………………………………………….. 74
همبستگی رفتار در موقعیت ناآشنا با سایر متغیرها ……………………………………………………………………. 76
نظام دلبستگی ………………………………………………………………………………………………………………………… 77
مدل های فعال ساز درونی …………………………………………………………………………………………………………. 78
نظام کاوشی ……………………………………………………………………………………………………………………………… 79
اهمیت رفتار حساس …………………………………………………………………………………………………………………. 79
عوامل موثر بر دلبستگی ایمن …………………………………………………………………………………………………… 80
ادراکات مشترک غلط درباره نظریه دلبستگی …………………………………………………………………………….. 81
خلق و خوی طفل و دلبستگی ……………………………………………………………………………………………………. 81
دلبستگی های متعدد ……………………………………………………………………………………………………………….. 82
وابستگی در طول چرخه عمر …………………………………………………………………………………………………….. 83
دلبستگی در بزرگسالی …………………………………………………………………………………………………………….. 84
سبک های دلبستگی در بزرگسالان ………………………………………………………………………………………….. 85
رابطه جنسی و دلبستگی …………………………………………………………………………………………………………… 86
روش های فرزند پروری و دلبستگی کودک …………………………………………………………………………………. 86
اشتغال مادر و مهد کودک ………………………………………………………………………………………………………….. 86
افسردگی مادر و تاثیر آن بر دلبستگی فرزندان ………………………………………………………………………….. 88
دلبستگی و رفتارهای بعدی ……………………………………………………………………………………………………….. 89
نشانه های مشکلات دلبستگی …………………………………………………………………………………………………… 90
اضطراب جدایی ………………………………………………………………………………………………………………………… 90
علل دلبستگی توام با ایمنی و مضطربانه …………………………………………………………………………………….. 91
دلبستگی و آسیب شناسی روانی ……………………………………………………………………………………………….. 92
استرس و مقابله با آن ………………………………………………………………………………………………………………… 93
نظریه اختلال دلبستگی …………………………………………………………………………………………………………….. 94
اختلالات وابستگی ……………………………………………………………………………………………………………………. 95
طبقه بندی دلبستگی در راهنمای تشخیص ICD ……………………………………………………………………….. 95
تعریف سلامت روان …………………………………………………………………………………………………………………… 96
رویکردهای مختلف سلامت روان
رویکرد زیستی نگری ………………………………………………………………………………………………………………… 100
رویکرد تحلیل روانی …………………………………………………………………………………………………………………. 100

رویکرد رفتار گرایی ………………………………………………………………………………………………………………….. 100
رویکرد انسان گرایی ………………………………………………………………………………………………………………… 101
رویکرد بوم شناسی ………………………………………………………………………………………………………………….. 102
نظریه گلدشتاین ………………………………………………………………………………………………………………………. 102
رویکرد هستی‌گرایی ………………………………………………………………………………………………………………… 103
رویکرد شناختی ………………………………………………………………………………………………………………………. 103
نظریه یونگ …………………………………………………………………………………………………………………………….. 104
نظریه اریکسون ……………………………………………………………………………………………………………………….. 104
تاریخچه بهداشت روان …………………………………………………………………………………………………………….. 105
اهمیت موضوع بهداشت روانی …………………………………………………………………………………………………… 106
اصول بهداشت روانی ………………………………………………………………………………………………………………… 106
خصوصیات افراد سالم ………………………………………………………………………………………………………………. 107
مدرسه و سلامت روانی …………………………………………………………………………………………………………….. 107
بهداشت روانی و اهمیت پیشگیری اولیه در مدارس ……………………………………………………………………. 108
تعریف پیشرفت تحصیلی ………………………………………………………………………………………………………… 109
پیشینه پژوهش
دلبستگی و سلامت ………………………………………………………………………………………………………………….. 110
دلبستگی و هویت ……………………………………………………………………………………………………………………. 114
هویت و سلامت روان ………………………………………………………………………………………………………………… 117
هویت و پیشرفت تحصیلی ……………………………………………………………………………………………………….. 120
دلبستگی و پیشرفت تحصیلی ………………………………………………………………………………………………….. 120
جمع بندی ………………………………………………………………………………………………………………………………. 122
فصل سوم : روش پژوهش
طرح تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………. 125
جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گیری …………………………………………………………………………………….. 125
روش اجرای تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………. 126
ابزارهای جمع آوری داده‌ها
پرسشنامه سبک هویت برزونسکی ……………………………………………………………………………………….. 127
روایی و پایایی پرسشنامه سبک هویت …………………………………………………………………………………. 128
پرسشنامه سبک دلبستگی کولینز و رید ………………………………………………………………………………. 129
روایی و پایایی پرسشنامه سبک دلبستگی ……………………………………………………………………………. 130
پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ ……………………………………………………………………………………….. 131
روایی و پایایی پرسشنامه سلامت عمومی ……………………………………………………………………………… 132
روش های آمار توصیفی و استنباطی …………………………………………………………………………………….. 133
فصل چهارم: یافته های پژوهش
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 135
توصیف داده ها ……………………………………………………………………………………………………………………….. 136
تحلیل داده ها
فرضیه 1: بین سبک های هویت و سلامت روان دانش آموزان رابطه وجود دارد …………………………. 138
فرضیه 2: بین سبک های هویت و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد …………………. 142
فرضیه 3: بین سبک های دلبستگی و سلامت روان دانش آموزان رابطه وجود دارد ……………………. 145
فرضیه 4: بین سبک های دلبستگی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد …………… 149
فرضیه 5: بین سبک های هویت و سبک های دلبستگی دانش آموزان رابطه وجود دارد …………….. 150
خلاصه نتایج . …………………………………………………………………………………………………………………………. 152
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
بحث و نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………………………. 155
محدودیت های پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………. 164
پیشنهادهای پژوهشی ……………………………………………………………………………………………………………… 164
منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………………………… 166
منابع لاتین ……………………………………………………………………………………………………………………………… 171

فهرست جداول
شماره جدول عنوان شماره صفحه
1-4 شاخص‌های توصیفی نمرات سلامت روان و خرده مقیاسهای آن …………………….. 136
2-4شاخص‌های توصیفی نمرات سبک های دلبستگی ………………………………………….137
3-4شاخص‌های توصیفی نمرات سبک های هویت ………………………………………………. 137
4-4 شاخص‌های توصیفی نمرات پیشرفت تحصیلی …………………………………………….. 138
5-4 نتایج ضرایب همبستگی برای رابطه سبک های هویت و سلامت روان …………….. 139
6-4 خلاصه نتایج معنی داری مدل رگرسیون برای پیش بینی سلامت روان ……………. 140
7-4 ضرایب رگرسیون ……………………………………………………………………………………….. 141
8-4 نتایج ضرایب همبستگی برای رابطه سبک های هویت و پیشرفت تحصیلی …….. 142
9-4 خلاصه نتایج معنی داری مدل رگرسیون برای پیش بینی پیشرفت تحصیلی ……… 144
10-4 ضرایب رگرسیون ……………………………………………………………………………………….. 144
11-4 نتایج ضرایب همبستگی برای رابطه سبک های دلبستگی و سلامت روان ………. 145
12-4 خلاصه نتایج معنی داری مدل رگرسیون برای پیش بینی سلامت روان …………… 147
13-4 ضرایب رگرسیون ……………………………………………………………………………………….. 149
14-4نتایج ضرایب همبستگی برای رابطه سبک‌های دلبستگی با پیشرفت تحصیلی .. 150
15-4 خلاصه ماتریس ضرایب همبستگی بین سبک‌های دلبستگی باسبک‌های هویت. 151

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه
خانواده نخستین محیط اجتماعی است که کودک را تحت سرپرستی و مراقبت قرارمی دهد، ازاین رو بیش از تمام محیط های اجتماعی دیگر در رشد و تکامل فرد تأثیردارد. پیدایش بیشترعادات و عقاید کودک از خانه آغاز می شود و پایه های اصلی شخصیت هر فرد درسالهای نخستین زندگی او و درشیوه تعامل با مادر شکل می گیرد.
در واقع دلبستگی همانند یک تکه طناب نامرئی است که نه به وسیله یک چسب مادرزادی بلکه در گرمی تعامل ها جوش خورده است و اساسی برای سلامت هیجانی، روابط اجتماعی و نگرش به دنیا است. توانایی برای تنظیم هیجانات ، رشد فرا خود، تجربه همدلی و بهداشت روان همه مستلزم داشتن یک دلبستگی ایمن است ( ابوحمزه و خوشابی، 1385).
ایجاد یک هویت و دستیابی به یک تعریف منسجم ازخود ، مهمترین جنبه رشد عمومی اجتماعی در دوره نوجوانی است. انتخاب ارزش ها ، باورها و هدف های زندگی مهمترین مشخصه های اصلی این هویت را تشکیل می دهند. هم در دوره نوجوانی و هم جوانی این ارزش ها و هدف های زندگی مورد تجدید نظر قرارمی گیرند.
شکل گیری هویت درنوجوانی با خود پنداره ، عزت نفس و سلامت روانی فرد رابطه جدایی ناپذیر دارد. شرایط پرآشوب زمانه ما که هر لحظه سلامت عمومی فرد را تهدید می کند ، ایجاب می کند شناخت روشن از هویت خود داشته باشیم. ثباتی را که نمی توانیم در دنیا بیابیم باید در وجود خود ایجاد کنیم ، ازدیدگاه اجتماعی نیزهر فرد بایستی یک سری مسئولیت های فردی ، خانوادگی و اجتماعی را بپذیرد ، ازاین رو ثبات هویتی و آگاهی ازماهیت خویش، می تواند موجب سلامت روانی فرد شود.
شکل گیری هویت تاریخچه گذشته فرد و توانمندی های مورد نیاز برای سلامت روانشناختی دربزرگسالی را در هم می آمیزد (دانشپور و همکاران،1386).
رشد و تبلور احساس استقلال، تعیین هویت خود و مسئولیت پذیری و امیدواری به آینده در نوجوان در گرو نظام تربیتی کارا و جامع است. اگردراین نظام پاسخ قانع کننده به موضوعات اساسی زندگی مانند ارزشها ، نقش های اجتماعی، مذهب ، عقایدسیاسی و اهداف حرفه ای داده شود و نوجوان به یک نظام فکری دست یابد تا تکیه گاه او در تصمیم گیری های مهم او باشد و بداند کیست و چه اهدافی دارد و نهایتاً یک فلسفه برای زندگی خود ایجاد کند.
مدرسه و تحصیل به عنوان پل ارتباطی بین نوجوان و گروه های اجتماعی، به عنوان یک حیطه برای ایفای نقش نوجوان است. نوجوانی که به طور فعال درگیر فرایند کاوشگری است ، نیاز بالایی به شناخت و پیچیدگی شناختی احساس می کند و دراین مسیر به میزانی ازتعهد نیز دست یافته است ، لذا احساس استقلال شناختی بیشتری خواهد داشت و درامر تحصیل موفقتر خواهد بود.
بیان مسئله
یکی از مسائل مهم دوره نوجوانی هویت است. داشتن یک حس منسجم و محکم از هویت پیش نیاز رشد بهینه شخص در طول زندگی است و عدم تشکیل چنین حسی می تواند زمینه ساز آسیب های روانی _ اجتماعی باشد.
بذرهای تشکیل هویت ازدوران کودکی کاشته شده اند، اما اریکسون شکل گیری هویت را یکی از وظایف اساسی و مهم خاص دوره نوجوانی می داند.
در خلال دوره نوجوانی است که اریکسون برای فرد فرصت حل تعارضات خود را ، از ترکیب همسان سازی های قبلی درسطح بالاتر جهت رسیدن به یک کل جدید ، فراهم می بیند این تألیف براساس کیفیتی متفاوت از آنچه که در دوره های قبل وجود داشت استوار است .
مفهوم هویت که اریکسون در این دوره مطرح می کند دو چهره دارد: از یک سو به احساساتی رجوع می کند که یک فرد در مقابل خویشتن دارد(خودسنجی) ، از سوی دیگر بر روابط بین هویت شخص و توصیف هایی که دیگران ازاو به عمل می آورند تکیه دارد (منصور و دادستان،1383).
احساس خود، اساس شخصیت بزرگسالی ما را تشکیل می دهد. اگرپایه واساس ثابت و قوی باشد یک هویت فردی محکمی به دست می آید. اگرچنین نباشد ، نتیجه آن چیزی است که اریکسون آن راگم گشتگی هویت می نامد. اریکسون تأکید دارد که شکل گیری هویت برای آماده کردن نوجوان به عنوان فردی آماده انجام تکالیف در بزرگسالی، لازم است (برک1،2001).
مارسیا2در برسی مفهوم هویت براساس دیدگاه اریکسون به ارائه پایگاه های هویتی با توجه به میزان تعهد و کاوشگری درنوجوان پرداخت و چهار نوع وضعیت هویتی را مفهوم سازی کرد: پراکندگی هویت3 ، تسلیم طلبی4 ، تأخیر5 و پیشرفت هویت6.
نظریه پردازان جدیدتر (بورک7 1991، کرپل من8 1997، گرویتوانت9 و برزونسکی10 1997) به جای بررسی پیامدهای شکل گیری هویت و پایگاه های ثابت هویتی به بررسی فرایندهای زیربنایی شکل گیری هویت پرداخته اند. براساس دیدگاه این نظریه پردازان فرایند هویت یک نظام کنترل است که مجموعه ای ازهنجارها و ضدهنجارها را در فرد ایجاد می کند. هویت مجموعه ای ازمعانی است که چگونه بودن را به فرد القا می کند ( به نقل ازفارسی نژاد 1383).
برزونسکی مدلی پویا از هویت ارائه کرده است. طبق این مدل افراد اطلاعات و مسائل مربوط به خود را به سه شیوه اطلاعاتی11، هنجاری12 و سردرگم / اجتنابی13 پردازش می کنند . افراد با سبک هویت اطلاعاتی آگاهانه و به طور فعال به جستجوی اطلاعات و ارزیابی آنها می پردازند و سپس اطلاعات مناسب خود را مورد استفاده قرار می دهند. نوجوان با سبک هویت هنجاری ، در موضوعات هویت و تصمیم گیری ها به همنوایی با انتظارات و دستورات افراد مهم و گروه های مرجع می پردازند و نوجوانان با سبک هویت سردرگم تا حد ممکن سعی در اجتناب از پرداختن به موضوعات هویت و تصمیم گیری دارند (برزونسکی ، 2003).
برزونسکی در کنار بررسی مکانیزم های پویای شکل گیری هویت ، روی عامل اساسی “تعهد14” یا ساختار هویت نیز تأکید می کند. تعهد یک چارچوب ارجاعی جهت دار و هدفمند ایجاد می کند که رفتار و بازخوردهای آن در درون این چارچوب بازبینی ، ارزیابی و تنظیم می شوند. افرادی که دارای پردازش اطلاعاتی و هنجاری هستند نسبت به کسانی که از سبک سردرگم استفاده می کنند ازتعهد بالاتری برخوردارند.
سبک های شناختی – اجتماعی پردازش هویت تحت تأثیر عوامل زیادی ازجمله شیوه های فرزند پروری والدین، شخصیت نوجوان و محیط اجتماعی_ فرهنگی قرارمی گیرند ، ازطرفی این سبک ها خود نیز بر ادراک فرد از خویشتن، بروندادهای رفتاری و شیوه های عملکردی او تأثیر می گذارند (برزونسکی ، 2003).
در زندگی انسان، شکل گیری معنا خیلی زود و حتی پیش از تولد آغازمی شود. اولین و مهمترین ارتباط در سالهای آغازین زندگی که موجب شکل گیری اولین معنا یابی می شود ارتباط “دلبستگی”15 بین کودک و والدین اوست.
دلبستگی عبارتست از پیوند عاطفی عمیقی که با افراد خاص در زندگی خود برقرار می کنیم، طوری که باعث می شود وقتی با آنها تعامل می کنیم احساس نشاط و شعف کرده و به هنگام استرس از اینکه آنها را در کنار خود داریم احساس آرامش کنیم ( برک ، 2001).
دلبستگی برای کودک ارزش حیاتی دارد زیرا همچنان که کودک در دنیای اطرافش کاوش کرده و با امور غیرقابل پیش بینی روبرو می شود به او احساس امنیت و آرامش می دهد. هنگامی که کودک در وضعیتی قرارمی گیرد که در او ایجاد ترس می کند ، رفتار توأم با دلبستگی کودک آغازمی شود (ماسن16 و همکاران، 1985).
نظریه دلبستگی بالبی یکی ازمهمترین نظریه ها برای توضیح ارتباط میان تجربیات کودک درخانواده و رشد عاطفی_ اجتماعی اوست. فرض نظریه دلبستگی بر آن است که کیفیت رابطه دلبستگی ، از تعامل میان نوزاد و مراقبانش ، خصوصاً از میزان حمایت و امنیتی که مراقب می تواند برای کودک فراهم کند ، ناشی می شود (لیبرمن17 و همکاران ، 1999).
به نظربالبی روابط اجتماعی طی پاسخ به نیازهای زیست شناختی و روان شناختی مادر و کودک پدید می آیند. از نوزاد انسان رفتارهایی سرمی زند مثل گریستن ، خندیدن که باعث می شود اطرافیان از او مراقبت کنند و درکنارش بمانند. نتیجه عمده کنش متقابل بین مادر و کودک ، به وجود آمدن نوعی دلبستگی عاطفی بین مادر و فرزند است. این دلبستگی و ارتباط عاطفی با مادر است که سبب می شود کودک به دنبال آسایش حاصل از وجود مادر باشد. بخصوص هنگامی که احساس ترس و عدم اطمینان می کند .
بالبی هماهنگ با اسلاف خود، قائل به وجود نیازهای نخستین و ضروری برای ارضاء است. بنابراین، وی این نکته را مورد تأکید قرارمی دهد که نیازدلبستگی که تا کنون آن را به عنوان نیاز ثانوی می دانستند نیز جزء نیازهای نخستین است که نیاز اساسی برای تحول شخصیت است (ابوحمزه و خوشابی، 1385).
رفتاردلبستگی که هم ازیک نیاز فطری و هم از اکتساب ها منتج می گردد ، دارای کنش مضاعف است: یکی کنش حمایتی، ایمنی تأمین شده توسط بزرگسالی است که از کودک آسیب پذیر در مقابل تهاجم می تواند دفاع کند و دیگری کنش اجتماعی شدن ، دلبستگی درجریان چرخه های زندگی از مادر به نزدیکان و سپس بیگانگان و بالاخره به گروه های بیش از پیش وسیع تری تسری می یابد و به صورت عاملی به همان اندازه مهم برای ساختن شخصیت کودک که تغذیه زندگی جسمانی وی درمی آید (منصور و دادستان،1383).
اینسورث18 نیز رفتار دلبستگی در روابط بزرگسالی را به عنوان اساس پدیده ایمنی درهسته زندگی انسان مورد تأکید قرار داد. وی مشاهدات بالبی را بسط داد و دریافت که تعامل مادر با کودک در دوره دلبستگی تأثیر چشمگیری بر رفتار فعلی و آتی کودک دارد. او اظهار داشت که دلبستگی ایمن19 ، عملکرد شایستگی را در روابط بین فردی تسهیل می کند.
برای مثال کودکانی که دلبستگی شدید به مادرانشان دارند درآینده از لحاظ اجتماعی برون گرا هستند و به محیط اطراف توجه نشان می دهند و تمایل به کاوش درمحیط اطرافشان دارند و می توانند با مسائل مقابله کنند. ازطرف دیگرعواملی که مخل این دلبستگی باشد درزمینه رشد اجتماعی کودک درآینده مشکلاتی ایجاد می کند.
اینسورث همچنین ثابت کرد که دلبستگی موجب کاهش اضطراب می شود. آنچه او اثر پایگاه امن20 می نامید کودک را قادر به دل کندن از دل بسته ها و کاوش در محیط می سازد و کودک می تواند با دلگرمی و اطمینان به کاوش در محیط بپردازد ( ابوحمزه و خوشابی،1385).
کیفیت دلبستگی توسط موقعیت نا آشنا که اینسورث آن را ساخته است ، مورد مطالعه قرار می گیرد و در چهار دسته طبقه بندی می شود : دلبستگی ایمن ، زمانی که مادر نیست نگرانی را بروز می دهند و زمانیکه مادر بر می گردد خوشحال می شوند و او را بغل می کنند. دلبستگی ناایمن اجتنابی ، این کودکان هنگام جدایی اعتراض چندانی نمی کنند و بعد از بازگشت مادر از او اجتناب می کنند. دلبستگی ناایمن دو سو گرا ، این کودکان بعد از جدایی خیلی مضطرب می شوند و گریه می کنند اما زمانیکه مادر برمی گردد و آنها را بغل می کند در عین حال که ابراز تمایل برای تماس بدنی و مجاورت می کنند اما نسبت به مادرشان پرخاشگری نشان می دهند.
دلبستگی آشفته، این کودکان ممکن است به سمت مادر بدوند ، برای مدت کوتاهی دویدن را متوقف کنند و سپس دوباره شروع به دویدن دور اتاق کنند و دنبال مادرشان بگردند و زمانی که مادر برمی گردد ازنزدیک شدن به او امتناع کنند ( ابوحمزه و خوشابی،1385).
مطالعات برترتون21 و واترز22 (1985) نشان می دهد نوجوانانی که روابط گرم و صمیمانه ای با والدین خود دارند ، مفهوم خود عمیق تری داشته ، بیشتر به خود اعتماد می کنند و از سازگاری روانی بالاتری برخوردار بوده و با مشکلات در گیر می شوند و برای یافتن راه حل مناسب تلاش می کنند (به نقل از نگهبان سلامی ،1384).
آمرسدن23 و گرینبرگ24 (1987) از بررسی های متعدد خود نتیجه گرفتند که کیفیت دلبستگی به والدین با سلامت روانی نوجوان و شکل گیری هویت ، کنار آمدن با بحران های مختلف و رضایت از زندگی ارتباط معنادار دارد .
کرنز25 و همکاران (2005) معتقدند که افراد دراواسط کودکی هنوز به چهره های دلبستگی تکیه می کنند و از آنها به عنوان منبع آرامش در موقع استرس و همچنین پایگاهی برای اکتشاف بهره می گیرند. مثلاً ممکن است در مواقع بیماری یا وقتی غمگین هستند در صدد جستجوی چهره دلبستگی برآیند. بنابراین اگر چه فراوانی و ضرورت رفتار دلبستگی با بالا رفتن سن کمتر دیده می شود،ولی پیوند دلبستگی از ابتدای نوجوانی به بعد پا بر جا می ماند.
معدود پژوهشهایی پیرامون رابطه بین سبکهای هویت و سبکهای دلبستگی با پیشرفت تحصیلی انجام گرفته است:
نتایج پژوهش حجازی، فارسی نژاد و عسگری (1386) نشان داد که سبک هویت مغشوش / اجتنابی بر پیشرفت تحصیلی اثر مستقیم و منفی دارد.
نتایج پژوهش رضایی (1385) با عنوان بررسی رابطه هویت فردی، الگوهای دلبستگی و ویژگی‌های شخصیتی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه هنر اسلامی تبریز نشانگر وجود رابطه بین سبکهای هویت و سبکهای دلبستگی با پیشرفت تحصیلی است. رضایی در پژوهش خویش دریافت که بین هویت آشفته و پیشرفت تحصیلی دانشجویان رابطه منفی معنا دار وجود دارد اما سایر حالات هویت با پیشرفت تحصیلی رابطه معناداری ندارند. بین سبک دلبستگی نا ایمن دو سو گرا و پیشرفت تحصیلی دانشجویان رابطه منفی معنادار وجود دارد. اما بین سبک های دلبستگی ایمن و نا ایمن اجتنابی و پیشرفت تحصیلی رابطه معناداری مشاهده نگردید. سبک دلبستگی ایمن دانشجویان با هویت پیشرفت آنان رابطه مثبت معنادار و با هویت آشفته رابطه منفی معنی‌دار دارد و سبک دلبستگی نا ایمن دوسوگرا با هویت آشفته رابطه مثبت معنی دار و با هویت پیشرفت رابطه منفی معنادار دارد.
نتایج پژوهشهای فوق الذکر در مجموع موید تاثیر سبکهای دلبستگی و هویت بر سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است. در پژوهش حاضر که به بررسی رابطه بین این دو متغیر با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پیش دانشگاهی اختصاص دارد سعی گردیده است که به دو سئوال زیر پاسخ داده شود: آیا سبکهای دلبستگی و هویت با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پیش دانشگاهی رابطه دارند؟ آیا بین سبکهای دلبستگی و سبکهای هویت رابطه وجود دارد؟
ضرورت و اهمیت تحقیق
جنبه کاربردی:
درعصر حاضر، دوران نوجوانی به دلیل افزایش فاصله بین بلوغ زیستی و اقتصادی، طولانی شده است. پیشرفت سریع تکنولوژی ، پیدایش رشته های متعدد تحصیلی و تخصص های جدید و گسترش ارتباطات ، امکانات و گزینه های فراوانی در اختیار نوجوان می گذارد و او را دائماً با محرک ها و نقش های متناقض و انواع مختلف رفتار وارزش آشنا می کند و در نتیجه هویت نامشخص و متغیری را برای او می آفریند. جامعه ایران به سبب شرایط گذار از سنت به تجدد و در نتیجه تنزل و فروپاشی هنجارهای سنتی ، دریک وضعیت نامتعادل به سر می برد که نوجوان ایرانی را با تضاد ، بحران و تعارض مواجه ساخته است. از سویی دیگرعدم شناخت و نا آگاهی برخی از دست اندر کاران جامعه و مربیان تربیتی از تغیرات و نیازهای این دوره زندگی بر این بحران دامن می زند. تضادهای ایجاد شده نه تنها به اغتشاش در هویت نوجوان می انجامد بلکه سلامت روانی وی را نیز به مخاطره می افکند. نوجوانی که از سلامت روانی کافی برخوردار نیست نمی تواند با چالش های ناشی از ایفای نقش های اجتماعی کنار آمده و خود را با هنجارهای اجتماعی تطبیق دهد. لذا ، بحران جوانی ، در جامعه ایران به شکل مضاعفی قابل لمس و پرداختن به آن امری ضروری است. شناخت هر چه بهتر این مرحله مهم از تحول می تواند منجر به ارائه راهکارهای مؤثر به متولیان آموزشی و تربیتی و دست اندرکاران سیاست های اجتماعی و فرهنگی شود تا با سرمایه گذاریهای لازم و برنامه ریزی های اصولی ، نوجوان را درکسب هویتی منسجم و سالم یاری دهند.
در دوره نوجوانی ، نوجوان ابتدا باید با تغییرات بدنی سازگار شود و آن گاه ناگزیر است که با مجموعه ای از نظام ارزشی برخورد کند و سپس رفتار متناسب با اجتماع داشته باشد. به نظر می رسد که الگوی دلبستگی اولیه ، با نحوه کنار آمدن فرد با تجربه های این دوره مرتبط باشد.
اینسورث پیشنهاد کرده است که سبک های دلبستگی کودک_ والدین ممکن است کاربردهای طولانی مدت معناداری بر روابط شخصی بعدی ، ادراک خود ، شکل گیری هویت و حتی آسیب شناسی روانی داشته باشد ، لذا، این مهم باید همواره مدنظر پدران و مادران قرار گیرد تا با ایجاد روابط صمیمانه با فرزند خود شرایط لازم برای رشد متناسب وی فراهم آید.
پژوهش در این زمینه به شناخت بهتر این مرحله از تحول و در نتیجه ارائه راهکارهای مناسب به والدین در ایجاد روابط صمیمانه با فرزندان و مهیا نمودن شرایط لازم برای رشد آنها باشد.
جنبه نظری:
تحقیق در این زمینه می تواند اطلاعات بیشتری درباره شیوه دلبستگی و پیامد های آن و همچنین سبک های هویت فراهم کند.
همچنین مقایسه نتایج این پژوهش با نتایج پژوهش های انجام شده ، می تواند نقش عامل فرهنگ رادرسبک دلبستگی و سبک هویت مشخص نماید.
اهداف تحقیق
در پژوهش حاضر اهداف زیر مد نظر است:
– بررسی رابطه بین سبک های دلبستگی و سلامت روان و پیشرفت تحصیلی
– بررسی رابطه بین سبک های هویت و میزان تعهد هویت و سلامت روان و پیشرفت تحصیلی
– بررسی رابطه بین سبک های هویت و سبک های دلبستگی
– پیش بینی سلامت روان و پیشرفت تحصیلی بر اساس سبک های دلبستگی
– پیش بینی سلامت روان و پیشرفت تحصیلی بر اساس سبک های هویت و میزان تعهد هویت

فرضیه های تحقیق
– بین سبک های هویت و سلامت روان دانش آموزان رابطه وجود دارد.
– بین سبک های هویت و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد .
– بین سبک های دلبستگی و سلامت روان دانش آموزان رابطه وجود دارد .
– بین سبک های دلبستگی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد.
– بین سبک های هویت و سبک های دلبستگی دانش آموزان رابطه وجود دارد.

متغیرهای تحقیق
متغیر پیش بین: سبک دلبستگی _ سبک هویت
متغیر ملاک : سلامت روان _ پیشرفت تحصیلی
متغیر کنترل : جنس
تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش
تعریف نظری سبک دلبستگی :
دلبستگی در لغت به حالت و کیفیت دلبسته ، محبت ، علاقه و عشق گفته می شود (معین ، 1375).
بالبی از دلبستگی به عنوان “پیوند عاطفی”26 بین کودک در حال رشد و مادر که مسئولیت اساسی را در مراقبت وی بر عهده دارد ،یاد می کند. طبق نظر بالبی دلبستگی زمانی به وجود می آید که رابطه گرم ، صمیمانه و پایا بین کودک و مادر که برای هر دو رضایت بخش و مایه خوشی است وجود داشته باشد (بالبی ، 1969).
دلبستگی به نظامی تنظیم کننده اطلاق می شود و فرض بر این است که این نظام در درون فرد وجود دارد و هدف آن تنظیم رفتارهایی است که موجب نزدیک شدن و برقراری تماس با فردی متمایز و حامی است که تکیه گاه نامیده می شود و هدف این نظام در فرد دلبسته از لحاظ روانی معطوف به ایجاد احساس امنیت است (کاپلان و سادوک ،1991).
تعریف عملیاتی سبک دلبستگی :
سبک دلبستگی در این پژوهش به وسیله پرسشنامه بازنگری شده مقیاس دلبستگی بزرگسالان کولینز و رید (1990) سنجیده شد. که مشتمل بر 18 ماده است و دارای مقیاس 5 درجه ای لیکرت است. بر اساس این پرسشنامه 3 سبک دلبستگی : ایمن ، اجتنابی و دوسوگرا به دست می آید که هر کدام از طریق 6 ماده سنجیده می شوند.
تعریف نظری سبک هویت :
هویت از نظر لغوی به معنای ذات ، وجود ،فطرت،شخصیت و طبیعت هستی است (دهخدا ، 1383).
اریکسون، احساس هویت را هماهنگی ادراک فرد از خویشتن با ادراک دیگران از او تعریف می کند و هویت یابی را در مقابل بحران هویت یا بی هویتی پدیده ای روانی _ اجتماعی می داند ، که در دوره نوجوانی ظهور می یابد (کروگر27 ، 1996).
مارسیا، هویت شخصی را مفهومی می داند که فرد از خود به عنوان یک شخص دارد و این مفهوم ناشی از تجربه تداوم و تمایز ، یعنی خود همانی در طی زمان و متمایز بودن از دیگران است (محسنی ،1375).
همچنین هویت به راهکارهایی اشاره دارد که یک فرد به طور مشخص هنگام تصمیم گیری و حل مسئله از آنها استفاده می کند.افراد بر حسب استفاده از فرایندهای شناختی و اجتماعی و نظریه های خودساخته برای حل مسائل شخصی و تصمیم گیری ها با یکدیگر در استفاده از سبک ها تفاوت دارند (ماسن و همکاران ،1380).
تعریف عملیاتی سبک هویت :
در این پژوهش برای تعیین سبک هویت فرد از مقیاس سبک هویت (ISI ) 28 استفاده شده است. این پرسشنامه در سال 1989 توسط برزونسکی29 در امریکا تهیه شده و دارای 40 جمله است و قابلیت اجرا به صورت گروهی را دارد. آزمودنی ها با خواندن هر ماده بر اساس مقیاس لیکرت 5 درجه ای میزان موافقت و مخالفت خود را در هر ماده مشخص می کنند و سه سبک هویت اطلاعاتی ، هنجاری و هویت سردرگم/اجتنابی و همچنین تعهد هویت را مشخص می کند.
تعریف نظری سلامت روان :
سلامت روانی عبارت است از حالتی از بهزیستی و این احساس در فرد که می تواند با جامعه کنار بیاید و موقعیت های شخصی و ویژگی های اجتماعی برای او رضایت بخش است (کاپلان و سادوک، 1991).
سازمان بهداشت جهانی30، سلامت روانی را قابلیت ایجاد ارتباط موزون وهماهنگ با دیگران ، توانایی در تغییر و اصلاح محیط اجتماعی و حل مناسب و منطقی تضادهای غریزی و تمایلات شخصی، به طوری که فرد بتواند از مجموعه تضادها ترکیبی متعادل به وجود آورد، می داند (میلانی فر ،1382).
تعریف عملیاتی سلامت روان :
در پژوهش حاضرسلامت روان دانش آموزان به وسیله ” پرسشنامه سلامت عمومی31 گلدبرگ32 سنجیده می شود. گلدبرگ (1972) پرسشنامه سلامت عمومی را برای اختلالات روانی غیر سایکوتیک در مراکز درمانی و جامعه طراحی و تدوین نموده است. فرم اصلی این پرسشنامه مشتمل بر 60 سؤال است که در پژوهش حاضر از فرم 28 سوالی پرسشنامه استفاده شده است. این پرسشنامه دارای 4 مقیاس است که هر مقیاس 7 سؤال دارد.
چهار مقیاس پرسشنامه سلامت عمومی عبارتند از: نشانه های بدنی33، اضطراب و بی خوابی34، کنش وری اجتماعی35 و افسردگی36. از مجموع نمرات نیز یک نمره کلی به دست می آید.
تعریف نظری پیشرفت تحصیلی :
پیشرفت تحصیلی ، محصول نهایی فرایند یادگیری فعال است که با کمک آموزش و فعالیت های تربیتی انجام می گیرد (گیج و برلاینر37 ، 1374).
سنجش عملکرد یادگیرندگان و مقایسه نتایج حاصل با هدف های آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در این باره که آیا فعالیت های آموزشی معلم و کوشش های یادگیری دانش آموزان به نتایج مطلوبی انجامیده است و به چه میزانی است (سیف،1384).
تعریف عملیاتی پیشرفت تحصیلی:
منظور از عملکرد تحصیلی در این تحقیق معدل نمرات کلیه دروس دانش آموزان در سال تحصیلی 88-87 است.

فصل دوم
ادبیات پژوهش
تعریف هویت
هویت از نظر لغوی به معنای ذات، وجود، فطرت، شخصیت و طبیعت هستی است (فرهنگ دهخدا ، 1383).
امروزه کمتر مفهومی است که به اندازه هویت ، واجد معانی متعدد باشد. هویت ، هم در زبان روزمره و هم در بحثهای دانشگاهی مورد استفاده قرار می گیرد. وجود مفاهیم مترادف و یا نزدیک و مرتبط متعدد برای هویت (مانند من، ما، خود، درک از خود 38، آگاهی از خود 39، خود انگاره 40، هویت خود41 ، ایگو 42، سوپر ایگو 43، و شخصیت44) از همین جا سرچشمه می گیرد.
با این حال هویت مفهوم تازه ای نیست و حتی در این آموزه معروف در سر در معبد دافی45 یعنی “خودت را بشناس 46” نیز به چشم می خورد. هرچند بدین ترتیب آشکار می گردد که هویت از آغاز تمدن ذهن انسان را به خود مشغول داشته اما بدون اغراق ، هیچ گاه رنگ کهنگی به خود نگرفته است. هویت هنوز هم مهمترین دغدغه انسان به حساب می آید (محمدی و دهقان ،1383).


پاسخ دهید